Қазіргі білім беру үдерісі оқушыға дайын ақпарат берумен шектелмей, оның шығармашылық тұрғыдан ойлауын, өз бетінше шешім қабылдауын, жаңа идея ұсынуын және заманауи технологияларды сауатты пайдалануын талап етеді. Осындай жағдайда жасанды интеллект білім саласында кең қолданылып келе жатқан тиімді цифрлық құралдардың біріне айналды.
Көркем еңбек пәні оқушының эстетикалық талғамын, шығармашылық ойлауын, қол еңбегі дағдыларын, қоршаған ортаға деген көзқарасын қалыптастыруға бағытталған. Сабақ барысында оқушылар сурет салады, бұйым жасайды, композиция құрастырады, түрлі материалдармен жұмыс істейді, ұлттық қолөнер түрлерімен танысады. Жасанды интеллект мүмкіндіктерін осындай әрекеттермен ұштастыру сабақтың мазмұнын жаңартып, оқушы қызығушылығын арттыруға мүмкіндік береді. Жасанды интеллектіні көркем еңбек сабағына енгізудің негізгі мақсаты – оқушының шығармашылық жұмысын жеңілдету емес, оның идеясын дамытуға жағдай жасау. Оқушы дайын суретті көшіріп алуға емес, цифрлық құрал ұсынған бірнеше нұсқаны талдауға, өзгертуге, салыстыруға және өз туындысын жасауға үйренуі қажет. Көркем еңбек сабағындағы жасанды интеллектінің мүмкіндіктерін, құралдарын сабақтың әр кезеңінде қолданылуы мүмкін.
Ең алдымен, оқушы жаңа тақырып бойынша идея іздеу кезінде цифрлық көмекшіге жүгінеді. Мысалы, «Қазақтың ұлттық ою-өрнектерін заманауи киім үлгісінде қалай қолдануға болады?» деген сұрақ арқылы бірнеше шығармашылық бағыт алуға мүмкіндік бар. Идеяны іздеу кезінде оқушы бір ғана дайын үлгіні қабылдап қоймай, ұсынылған нұсқаларды саралайды. Қай элемент ұлттық сипатқа сәйкес келетінін, қай композиция эстетикалық жағынан тартымды екенін анықтайды. Осындай жұмыс талдау, салыстыру, таңдау және шешім қабылдау дағдыларын қалыптастырады.Жасанды интеллект композиция құруда да пайдалы. Оқушы белгілі бір тақырып бойынша эскиз дайындамас бұрын композициялық орналасудың бірнеше үлгісін қарастыра алады. Мысалы, табиғат көрінісін бейнелеу кезінде негізгі нысанның орналасуы, фон, перспектива, түстердің арақатынасы жөнінде ұсыныстар алуға болады.Түстерді үйлестіру көркем жұмыстың маңызды бөлігі саналады. Кейбір оқушылар қандай түстердің бір-бірімен үйлесетінін таңдауда қиындық көреді. Жасанды интеллект белгілі бір көңіл күйге сәйкес түстер үйлесімін ұсына алады. Оқушы ұсынылған түстерді өз талғамына қарай өзгертіп, жаңа палитра жасайды.
Ұлттық құндылықтарды дәріптеудегі маңызы
Көркем еңбек сабағы ұлттық мәдени мұраны танытуда ерекше орын алады. Қазақ халқының ою-өрнегі,жүн өңдеп киіз басу, сырмақ, текемет, зергерлік өнер, ағаш өңдеу, кесте тігу, құрақ құрау, киіз үй жабдықтары секілді қолөнер түрлері оқушының ұлттық мәдениет туралы түсінігін қалыптастырады. Жасанды интеллект арқылы ұлттық өнерді заманауи дизайнмен байланыстыруға мүмкіндік мол. Мысалы, оқушылар қазақтың «қошқармүйіз», «тұмарша», «ирек», «ботакөз» секілді ою элементтерін зерттеп, олардың негізінде телефон қаптамасы, киім, сөмке, кітап мұқабасы немесе интерьер дизайнын әзірлей алады.Мұндай тапсырма барысында оқушы алдымен оюдың мағынасын зерттеуі тиіс. Кейін ғана заманауи бұйымға енгізу тәсілін ойластырады. Жасанды интеллект бірнеше композициялық нұсқа ұсынғанымен, соңғы шешімді оқушы өзі қабылдайды.Ұлттық өнерді цифрлық технологиямен байланыстыру оқушыға мәдени мұраны көне дүние ретінде емес, қазіргі өмірде қолдануға болатын құндылық ретінде қабылдауға мүмкіндік береді.
Сабақта қолдануға болатын тапсырмалар
Көркем еңбек сабағында жасанды интеллект көмегімен бірнеше бағытта тапсырма ұйымдастыруға болады.
«Идеядан эскизге» тапсырмасы. Оқушы белгілі бір тақырып таңдап, алдымен өз идеясын жазады. Кейін жасанды интеллекттен бірнеше ұсыныс алып, соның негізінде қолмен эскиз салады. «Ұлттық өрнек – жаңа дизайн» тапсырмасы. Оқушылар қазақ оюларының бірін таңдап, оның мағынасын анықтайды. Таңдалған өрнекті заманауи киім, сөмке немесе интерьер бұйымына орналастырады. Түстер зертханасы» тапсырмасы. Оқушылар белгілі бір көңіл күйге сәйкес түс палитрасын жасайды. Мысалы, «көктем», «тыныштық», «қуаныш», «дала», «ұлттық мереке» тақырыптарына түстер үйлесімін анықтайды. «Болашақ бұйымы» тапсырмасы. Оқушы болашақта қолданылуы мүмкін тұрмыстық заттың дизайнын ойластырады. Жасанды интеллекттен қосымша идея алып, кейін өз қолымен макет дайындайды. «ЖИ ұсынды – мен өзгерттім» әдісі. Оқушыға жасанды интеллект жасаған бейне ұсынылады. Оқушы оның кемшіліктерін анықтап, композициясын, түстерін немесе элементтерін өзгертіп, өзінің авторлық нұсқасын жасайды. Соңғы әдіс ерекше маңызды. Өйткені оқушы цифрлық технология ұсынған нәтижені дайын ақиқат ретінде қабылдамай, оған сыни көзқараспен қарауды үйренеді. Мұғалімнің рөлі. Жасанды интеллект қолданылатын сабақта мұғалімнің рөлі төмендемейді. Керісінше, педагогтің бағыттаушы қызметі күшейеді. Мұғалім оқушыға қандай сұрақ қою керектігін, алынған ақпаратты қалай тексеруді, дайын бейнені қалай талдауды және авторлық жұмысты қалай қалыптастыруды үйретеді.Педагог жасанды интеллект көмегімен оқушыларға жеке деңгейіне сәйкес тапсырмалар орындата алады. Жасанды интеллект – көркем еңбек пәнінің мазмұнын жаңартуға мүмкіндік беретін заманауи құрал. Оны тиімді қолдану оқушының шығармашылық ойлауын, цифрлық сауаттылығын, эстетикалық талғамын, сыни ойлауын және өздігінен іздену қабілетін дамытуға ықпал етеді.
Жасанды интеллект ұлттық қолөнер мен заманауи технологияның арасын байланыстыратын тиімді көпір бола алады. Қазақтың дәстүрлі ою-өрнектері, қолөнер бұйымдары мен мәдени мұрасы жаңа форматта ұсынылып, жас ұрпақтың қызығушылығын арттырады.Сондықтан көркем еңбек пәнінің мұғалімі жасанды интеллектіні дайын жұмыстың көзі ретінде емес, оқушының шығармашылық ізденісін қолдайтын педагогикалық құрал ретінде қолдануы қажет. Технология мен адам шығармашылығының үйлесуі ғана сапалы әрі тәрбиелік мәні жоғары білім нәтижесіне жеткізеді.
Тлеубаева Самал Оралхановна
Астана қаласы. №107 ЖББОМ